Zdjęcia klientów i efekty „przed i po” – wizerunek i zgody

Metamorfoza fryzury, wybielone zęby, odnowiona łazienka, sylwetka po trzech miesiącach treningów – zdjęcia „przed i po” przemawiają do klientów lepiej niż najstaranniej napisany opis. Nic dziwnego, że chcesz je pokazywać na stronie i w mediach społecznościowych. Zanim to zrobisz, warto wiedzieć, jakie przepisy wchodzą tu w grę, bo jedno zdjęcie może dotyczyć jednocześnie prawa do wizerunku, ochrony danych osobowych i – w gabinetach – zasad informowania o świadczeniach zdrowotnych.

Wizerunek w prawie autorskim

Podstawowa reguła znajduje się w art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Ustawa przewiduje kilka wyjątków. Zgoda nie jest potrzebna, gdy osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie (chyba że wyraźnie zastrzeżono inaczej), gdy chodzi o osobę powszechnie znaną sfotografowaną w związku z pełnieniem funkcji publicznych, albo gdy osoba stanowi jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.

Żaden z tych wyjątków nie pasuje do typowej sytuacji w firmie usługowej. Klientka fotografowana po zabiegu nie pozuje za wynagrodzeniem, nie pełni funkcji publicznej i nie jest tłem zdjęcia, tylko jego głównym tematem. Potrzebujesz więc jej zgody.

Wizerunek jest też chroniony jako dobro osobiste w Kodeksie cywilnym i jednocześnie stanowi dane osobowe w rozumieniu RODO. Zgoda na publikację porządkuje wszystkie te kwestie naraz, o ile jest dobrze sformułowana.

Co powinna zawierać zgoda

Przepisy nie wymagają formy pisemnej, ale to Ty, publikując zdjęcie, powinieneś móc wykazać, że zgoda była i czego dotyczyła. Dlatego najlepiej przygotować krótki formularz, papierowy lub elektroniczny. Powinien jasno określać:

• jakie zdjęcia obejmuje (np. „zdjęcia uzębienia przed leczeniem i po nim, bez twarzy”),
• gdzie będą publikowane: strona internetowa, Instagram, Facebook, Profil Firmy w Google, materiały drukowane,
• czy pod zdjęciem pojawi się imię, inicjały, czy żaden podpis,
• czy zdjęcia mogą być kadrowane i łączone z tekstem w grafice,
• jak długo będą wykorzystywane i jak można wycofać zgodę.

Zgoda powinna być dobrowolna. Usługa nie może zależeć od tego, czy klient zgodzi się na zdjęcia, a odmowa nie może skutkować gorszym traktowaniem. Formularz zgody najlepiej trzymać osobno od umowy czy karty klienta, żeby nie ginął w drobnym druku. Gdy na zdjęciu jest dziecko, zgodę wyrażają rodzice lub opiekunowie prawni.

Jeśli klient po czasie zmieni zdanie, przyjmij to bez dyskusji i usuń zdjęcia ze wszystkich miejsc, w których je opublikowałeś. Dlatego warto prowadzić prostą listę: które zdjęcie, czyja zgoda, gdzie opublikowane.

Gabinety: dane o zdrowiu i zakaz reklamy

W branżach medycznych i okołomedycznych sprawa jest poważniejsza. Zdjęcie zębów przed leczeniem, skóry przed zabiegiem czy blizny po operacji mówi coś o stanie zdrowia konkretnej osoby. Informacje o zdrowiu należą w RODO do szczególnych kategorii danych, których przetwarzanie co do zasady jest zakazane, chyba że zachodzi jeden z wyjątków – w przypadku publikacji w celach promocyjnych w praktyce wchodzi w grę wyraźna zgoda tej osoby. Do tego lekarzy i inny personel medyczny obowiązuje tajemnica zawodowa.

Druga kwestia to sposób informowania o świadczeniach. Ustawa o działalności leczniczej wymaga, by podmiot wykonujący działalność leczniczą informował o zakresie i rodzajach świadczeń w sposób, który nie ma cech reklamy. Efektowne galerie metamorfoz mogą być w tym kontekście oceniane krytycznie, a lekarzy dodatkowo obowiązują zasady etyki zawodowej. Szerzej piszemy o tym we wpisie o stronie lekarza a przepisach. Jeśli prowadzisz podmiot leczniczy, zanim uruchomisz galerię „przed i po”, skonsultuj jej formę z prawnikiem lub samorządem zawodowym.

Uczciwa prezentacja efektów

Nawet jeśli masz wszystkie zgody, zdjęcie może wprowadzać w błąd. Inne oświetlenie, korzystniejszy kąt, makijaż na zdjęciu „po” czy retusz efektu sprawiają, że różnica wygląda na większą, niż jest naprawdę. Klient, który przyjdzie z oczekiwaniem zbudowanym na takim zdjęciu, wyjdzie rozczarowany, a przepisy o nieuczciwych praktykach rynkowych zakazują wprowadzania konsumentów w błąd.

Kilka zasad, które pomagają zachować uczciwość:

• zdjęcia „przed” i „po” rób w tym samym miejscu, przy podobnym świetle i z tej samej odległości,
• nie retuszuj obszaru, którego dotyczy efekt,
• podawaj kontekst: „efekt po czterech zabiegach, zdjęcie wykonane dwa tygodnie po ostatnim”,
• pokazuj typowe rezultaty, a nie wyłącznie najbardziej spektakularne przypadki,
• dodaj zdanie, że efekty mogą się różnić w zależności od osoby.

Realizacje bez ludzi: domy, ogrody, samochody

Firma remontowa, architekt wnętrz czy ogrodnik pokazuje zwykle nie ludzi, ale miejsca. To nie jest wizerunek w rozumieniu art. 81, ale nadal czyjaś prywatna przestrzeń. Zdjęcie elewacji z numerem domu i widoczną tablicą rejestracyjną samochodu na podjeździe pozwala zidentyfikować właściciela i jego adres. Zapytaj klienta o zgodę na publikację, usuń z kadru elementy umożliwiające identyfikację i nie publikuj zdjęć wnętrz z rodzinnymi fotografiami na ścianach. Praktyczne wskazówki znajdziesz w tekście o tym, jak wybrać i opisać zdjęcia do galerii realizacji.

Osobna sprawa to autorstwo. Jeśli zdjęcie zrobił sam klient i przesłał je w wiadomości, to on jest jego autorem, więc oprócz zgody na wizerunek potrzebujesz jego zgody na wykorzystanie samego zdjęcia. Więcej o tym w tekście o prawach autorskich do zdjęć i tekstów.

Krótka procedura dla zespołu

1. Przygotuj jeden wzór zgody na publikację zdjęć i przechowuj podpisane egzemplarze.
2. Pytaj o zgodę przed zrobieniem zdjęcia, a nie po fakcie.
3. Prowadź listę opublikowanych zdjęć z odnośnikiem do zgody.
4. Ustal, kto w firmie usuwa zdjęcia po wycofaniu zgody i w jakim czasie.
5. Raz na pół roku przejrzyj galerię i usuń zdjęcia, do których nie masz dokumentów.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej.